‌ "نيايش‌هاي جاودان" عنوان يكي ديگر از سلسله نشست‌هاي شهر كتاب مركزي است كه سه‌شنبه (2بهمن)  پيرامون ترجمه فارسي "صحيفه سجاديه" به قلم دكتر سيدعلي موسوي گرمارودي در شهركتاب مركزي برگرازشد.

صحيفه سجاديه را، اخت القرآن، زبور آل محمد و انجيل اهل بيت ناميده‌اند كه  در شيوايي و استواري سخن، پس از قرآن و نهج‌البلاغه سومين اثر مدون و برجسته اسلامي است كه از دورترين روزگار مورد توجه اهل ادب و معرفت بوده است. 

اين كتاب قدسي به جهت در برداشتن كلمات شورانگيز و شيواترين راز و نيازهاي بشري به درگاه ايزدي،همواره مورد توجه دلباختگان به معنویات بوده است  .                             
 نشست "نيايش‌هاي جاودان"  كه با حضور اساتيدي چون بهاءالدين خرمشاهي، دكتر مهدي محبتي و مترجم اثر، دكتر سيدعلي موسوي گرمارودي  برگزار شد، مباحثي را پيرامون دعا و نياييش‌هاي جاودانه امام  زين‌العابدين سيدالساجدين در صحيفه سجاديه كه يكي از بزرگترين الگوهاي نيايش در جهان است، مطرح كرد.

نخستين سرمشق انسان‌ها در نيايش با خداوند، كلام الهي در كتاب قرآن است كه مجموعه‌اي از انواع نيايش‌ها را در فصيح‌ترين عبارات در خود، دارد. پس از آن سرمشق فصيح ديگري كه به ما بياموزد تا در راز و نيازهاي خويش با خداوند آرزو مندي‌هايمان را  با زباني موثر و آتشين بيان كنيم، نيايش‌هاي درخشان و آتش‌انگيز حضرت امام ابومحمدعلي‌بن‌الحسين، سيدالساجدين در صحيفه سجاديه است.

دكتر گرمارودي در ابتداي نشست ضمن اشاره به عنوانين مختلف اين اثر "الصحيفه الكامله"، "زيور آل‌محمد"، "انجيل اهل‌بيت" و "قرآن صاعد" در ميان دانشمندان و علماء اسلامي، درباره ترجمه اين اثر قدسي گفت: اساس كار در ترجمه اين اثر همان است كه در ترجمه قرآن كريم، به كار برده‌ام، به اين معني كه زبان معيار همراه با اندكي باستان‌گرايي به كار گرفته ام تا سايه‌اي از قدمت متن به ترجمه منتقل شود و سرانجام تلاش‌كرده‌ام تا دو قطب زيبايي و وفاداري را به يكديگر نزديك كنم. هرچند كه صحيفه، كلام امام معصوم (ع) است و بايد در ترجمه كلام و معصوم نيز امانت و وفاداري را بسيار رعايت كرد اما در نسبت به ترجمه قرآن اندكي بازتر عمل كردم.

مترجم صحفيه‌سجاديه در ادامه صحبت‌هايش ضمن اشاره به ترجمه متون عربي به زبان فارسي و مشكلات خاص آن به لحاظ ساختار و تفاوت‌هاي دستوري اين دو زبان اضافه كرد: ويژگي‌هاي اين ترجمه درست همانند شيوه‌اي است كه براي ترجمه كتاب مقدس قرآن به كار برده‌ بودم. زبان ترجمه در اين اثر " نثر معيار" است كه با اندك چاشني باستانگرايي و آركائيسم در هم آميخته است. اين شيوه بيش از 14 قرن پيش و براساس زبان عربي فصيح رايج در آن روزگار به وجود آمده است، به اين دليل خواسته‌ام اين ترجمه اندكي باستانگرايي داشته باشد اما نه چندان كه از نثر معيار دور شود.

وي با تاكيد به اين نكته كه   براي رساندن معنا جز براي تفهيم معناهاي خاص از مترادف‌ها - چه به شكل همساني‌ها و چه يكساني‌ها-  استفاده نكرده، گفت: تاكيد در عربي با تناظر كامل امكان دارد. در حالي كه در زبان فارسي، كه از خانواده زبان فرضي هند و اروپايي، از شاخه‌آريايي يا هند و ايراني است در همه دوره‌هاي سه‌گانه خود و خاصه در دوره سوم يعني زبان ايراني نوين كه امروز با آن سخن مي‌گوييم؛ "دستگاه تاكيدها" با " دستگاه تاكيدهاي" زبان عربي كه از شاخه‌‌هاي زبان سامي است، به كلي متفاوت است و اين تفاوت به اندازه‌اي است كه اگر در ترجمه دقيقا رعايت شود، ترجمه را از شيوايي مي‌اندازد و اگر رعايت نشود، ترجمه را از وفاداري دور مي‌كند، بنابراين كوشش كرده‌ام كه تا حدودي كه به هر دو سو، لطعمه‌ وارد نشود.

دكتر گرمارودي در خاتمه صحبت‌هايش با اشاره به اين مطلب كه در ترجمه صحيفه سجاديه ابدا پارسي‌گرايي كسروي‌گونه نداشته گفت: در اين ترجمه مجموعا 686 زيرنويس و حاشيه در توضيح و تبين مواردي كه احتياج به شرح و توضيح داشته از 25 منبع گردآوردي نموده‌ و در ترجمه آورده‌ ام و بيشتر از همه از "رياض‌السالكين" سيدعليخان مدني شيرازي – متولد 1052 و متوفي 1120- كه در 7 جلد موجود است و نيز از "شرح علامه شعرايي" آيت‌الله ميرزاابوالحسن و "تعليقات علي‌الصحيفه" مرحوم فيض كاشاني و شرح الصحيفه محمد حسني شيرازي بيشتر از ساير منابع استفاده كرده‌ام كه فهرست دقيق و كامل اين منابع در پايان كتاب آمده است.

دكتر مهدي محبتي ديگر سخنران اين نشست نيز در ادامه اين برنامه با ارائه اين مطلب كه نام دكتر گرمارودي همواره تداعي‌كننده مفاهيم و موضوعات ارزنده است گفت: ايشان جزء نخستين كساني بودند كه شعر سپيد را در خدمت مفاهيم مذهبي آورده‌اند و بعد از ترجمه قرآن مجيد، ترجمه مجددي از صحيفه سجاديه را در اختيار علاقمندان به حوزه‌هاي معرفتي قرار داده‌اند. ترجمه مجدد اين آثار بركات بسياري را براي ما به همراه دارد، چرا كه به گفته بسياري از روانشناسان و جامعه‌شناسان قرن بيستم، قرن افسردگي‌ها و بزرگترين بيماري‌هاي روحي و ذهني بشر است، بشر  امروز حال شاهزاده‌ايي را دارد كه زندگي‌اش را طلا فراگرفته اما روح استفاده از اين مال و ثروت در او موجود نيست، امروز با توجه به اينكه مقوله‌هاي مختلفي مثل صحيفه‌سجاديه و نيايش‌هاي معنوي ديگر در دسترس بشر قرار دارد، بشر مي‌بايست با توجه به اين آثار در راستاي كيفيت بخشيدن به زندگي خود گام بردارد. رجوع و مطالعه نيايش‌ها به ويژه در صحيفه سجاديه موجب مي‌شود تا بشر از اين كميت‌گرايي كه در زندگي به آن دچار شده فاصله بگيرد و به سمت كيفيت‌ها قدم‌ بردارد.

وي در ادامه صحبت‌هايش با اشاره به گفته‌هاي كارل در كتاب "فلسفه نيايش" گفت:  بيشترين آمار مريضي‌ها متعلق به افرادي است كه در زندگي خود هيچ‌گونه نيايشي ندارند، غالب افرادي كه نيايش مي‌كنند خود را از بيماري‌هاي روحي و جانكاه نجات مي‌دهند. و صحيفه سجاديه بهترين دستاويز  براي غرق نشدن در اين بيماري‌ها و گرفتاري‌هاي روحي است.

دكتر محبتي با تاكيد بر اين نكته كه بعد از قرآن و نهج‌البلاغه هيچ اثري مانند صحيفه سجاديه لطافت و ظرافت را در ارتباط و تعامل خالق و مخلوق ندارد گفت: صحيفه سجاديه صحبت‌هاي عميق دل دردمندي است نسبت به معبود خود كه عشق به معبود و آفريننده در آن موج مي‌زند.

آگاهي‌بخشي يكي ديگر از خصوصيات اين اثر است، در اين كتاب هيچ دعايي را نمي‌توان يافت كه نكته‌اي آموزنده در دل خود نداشته باشد و مهمترين ويژگي نيايش ها در صحيفه سجاديه استفاده از دعا براي مبارزه است، اين جمله در عين حال كه درست است كامل نيست. دعا در مكتب امام سجاد (ع) وسيله نيست، بلكه خودش به عنوان هدفي بزرگ مطرح بوده و هست كه نه تنها مسئوليتي را از دوش افراد سبك‌نمي‌كند بلكه مسئوليت‌آفريني نيز مي‌كند. به هرحال محبت، نيازمندي و دردمندي، آگاهي بخشي و مسئوليت‌پذيري از جمله مهمترين اركان دعاها و نيايش‌هاي صحفيه‌سجاديه است.

دكتر محبتي در ادامه مباحث مطرح شده در مورد ويژگي‌ها و خصوصيات ترجمه موسوي گرمارودي از كتاب ارزشمند صحيفه سجاديه گفت: غالب‌ متن‌هايي كه در اين ترجمه استفاده شده پخته و روان است. عموما عظمت با ظرافت قابل جمع نيست اما در اين ترجمه اين امر حاصل شده و اين خود كار بسيار دشواري است.

در اين ترجمه، مترجم ابعادي از ذوق را بكار گرفته كه كمتر در ترجمه‌ها مي‌بينيم. در انتخاب واژه‌ها ميانه را گرفته و معادل‌هاي خوب و مناسبي براي عبارات و واژه‌ها انتخاب كرده‌است.

در ادامه اين نشست بهاءالدين خرمشاهي نيز ضمن اشاره به شان و عظمت دعا و نيايش در درگاه خداوند گفت: بشري كه از دعا ساكت است، گرفتار فقر است و اين فقر در تمامي حوزه‌ها است. فقر ذاتي، فقر معنوي، فقر مادي و علمي و ...

 اگر كسي در عين نيازمندي و درماندگي دست نياز به سمت خداوند دراز نكند و ساكت باشد، بي شك گرفتار تكبر و خويش‌پسندي است. اتصال به خداوند، اتصالي بدون تكلف و بي قياس  است كه همگي ما به آن محتاج و نيازمنديم.

خرمشاهي در ادامه يادآوري كرد: با اعتقادي كه به ترجمه گرمارودي از صحيفه داشتم، اما بخش‌هايي را براي حضور در اين جلسه مطابقت كردم و از دقت ترجمه ايشان بسيار شگفت‌زده شدم چون ايشان خود معتقدند كه در اين ترجمه همانند ترجمه قرآن كريم، خود را مقيد ندانسته‌اند اما به جرات مي‌توان گفت كه در اين ترجمه دقت در برگردان واژه‌ها و عبارت‌ها با حفظ معنا و در عين حال زيبايي و آهنگيني كلام در تمامي فرازها قابل مشاهده است. و معتقدم اين ترجمه همانند ديگر ترجمه‌هاي ارزشمند كه قبلا صورت‌گرفته‌اند، گنجينه‌اي است كه به ذخاير فرهنگي معرفتي ما افزوده شده است.

 این گزارش در روزنامه همشهری مورخ ۸ بهمن منتشر شده است.