دو مجموعه از داستانهای کوتاه "ایتالو کالوینو" نویسنده ایتالیایی كه آثار ارزشمند و موفقي را در حوزه رمان و داستان كوتاه از خود به جاي گذاشته،  به فارسي ترجمه و روانه بازار كتاب شده است. " كلاغ آخر از همه مي‌رسد" و "قارچ در شهرها" مجموعه داستان‌هايي است كه با ترجمه رضا قيصريه، اعظم رسولي و مژگان مهرگان توسط نشر كتاب‌خورشيد منتشر شده اند.

در نشستي كه روز سه‌شنبه (۲۳ بهمن) در شهركتاب مركزي با حضور مترجمين اين آثار و روبرتو توسكانو سفير ايتاليا در ايران برگزار شد، پيرامون شكل‌گيري فرهنگي ايتالو كالوينو و داستان‌هايش مباحثي مطرح شد.

كالوينو از جمله نويسندگان بزرگ قرن بيستم است كه آثار موفق بسياري را به جامعه ادبي جهان ارائه كرده است. راه لانهٔ عنکبوت، شوالیه ناموجود، ویکنت شقه‌شده، مورچه آرژانتینی، افسانه‌های ایتالیایی، بارون درخت‌نشین، مارکووالدو، کمدی‌های کیهانی، تی صفر، کاخ سرنوشت‌های متقاطع از جمله آثار اوست كه به فارسي نيز ترجمه شده‌اند.

رويكرد ضد فاشيست كالوينو

شكل‌گيري فرهنگي كالوينو از نگاه رضا قيصريه تحت تاثير دو عامل بسيار مهم و قدرتمند "خانواده" و " جنبش نئورئاليسم" در ايتاليا بوده است.  خانواده كالوينو خانواده‌اي دانشمند و اهل علم بودند. پدرش گياه‌شناسي متبحر و مادرش بيولوژيست بود. چنين فضايي موجب شده تا كالوينو به مسائل علمي علاقمند شود، به طوري كه علاقه و توجه او به علم رياضيات را در آثارش به وضوح مي‌توان ديد.

بعد از مهاجرت خانواده كالوينو از كوبا به ايتاليا، او تحت تاثير خانواده‌اش، روحيات ضدفاشيستي پيدا مي‌كند و يكي از آنتي‌فاشيست‌هاي جدي ايتاليا مي‌شود. او حتي در سال‌هاي 41 تا 44 به نهضت مقاومت مي‌پيوندد و در جنگ‌هاي پارتيزاني نيز شركت مي‌كند. "لانه عنكبوت" و "خاطرات نبرد" او بازگو كننده و تداعي كننده همين جنگ‌ها در ايتاليا است.

قيصريه درباره جنبش نئورئاليسم و تاثير آن در شكل‌گيري   شخصيت فرهنگي كالوينو مي‌گويد: از نگاه موراويا جنبش  نئورئاليسم بيشتر جنبشي ادبي است تا جنبشي  سينمايي. بعد از فروپاشي فاشيسم در ايتاليا چهر‌هاي  شاخص نئورئاليسم تنها راه برون رفت از اين وضعيت را ترجمه كتاب‌ها و آثار ادبي آمريكا و انگليس مي‌دانند. به همين دليل به ترجمه اين آثار روي‌ مي‌آورند. در اين دوران ترجمه بسياري از آثار همينگوي، فاكنر و اندرسن در ايتاليا رواج مي‌يابد. اين  جريان تا حدي براي اين نهضت قوي مي‌شود كه موراويا نيز به  ترجمه برخي از اين آثار مي‌پردازد و مجموعه‌ايي از داستانهاي شرود اندرسن را به ايتاليايي ترجمه مي‌كند. اين محفل از اين نظر كه ديدگاه‌ها و رويكردهاي ضد فاشيست داشته تاثير بسيار زيادي را در شكل‌گيري فرهنگي كالوينو داشته است.

سينماي نئورياليسم بعد از فروپاشي فاشيسم  بار ديگر متوجه جایگاه و قدرت ادبيات  و توانايي‌هاي آن مي‌شود. در حقيقت اگر اين سينما از حمايت و پيشتباني ادبي برخوردار نبود، اينگونه با موفقيت مواجهه نمي‌شد. به اعتقاد اين مترجم جنبش نئورئاليسم با سادگي و ساده‌سازي برخي مفاهيم توانست ارتباط بهتری با مردم برقرار کند. و اما كالوينو در اين زمان خاص خردورزي و واقعيت را با مجاز و تخيل تركيب می کند و پس از گذشتن از دوران سياسي‌ايي كه بر او حاكم است به داستان‌هايي روي مي‌آورد كه جنبه تخيل و توهم در آنها زياد است. "بارون درخت‌نشين" يكي از اين آثار است.

حقيقت وهم‌آلود ؛ عنصر اصلي آثار كالوينو

اعظم رسولي  مترجم برخی از داستان های کوتاه  كالوينو در باره اين نويسنده مي‌گويد: كالوينو قصه‌گويي توانا است كه با استفاده از ابزار كلمه، قدرت تخيل شگفتش را كه مشخصه آشكار آثار اوست به نمايش مي‌گذارد. او با جزئي‌نگري دقيقي كه دارد تصاويري شفاف و زنده از تجربيات و مشاهدات و شنيده‌هايش در اختيار مخاطب قرار مي‌دهد.                                                                      

او نويسنده‌اي نوآور و خلاق است كه آثارش از سبكي واحد پيروي نمي‌كنند و در طبقه‌بندي‌هاي متفاوت جاي مي‌گيرند. چراكه او معتقد است، ادبيات بحث درباره واقعيت دنياست و نگرش و نوع برقراري ارتباط با اين دنيا دستخوش تغيير مدام است، پس ناگزير ادبيات نيز از اين تغيير و تحول مصون نمي‌ماند.

رسولي با اشاره به درون‌مايه داستان‌هاي كالوينو اضافه مي‌كند: او در قصه‌هايش به مساله از خود بيگانگي انسان مي‌پردازد. سردرگمي، كنجكاوي و حيرت انسان در مقابل اسرار و پيچيدگي‌ها از جمله درون‌مايه آثار اوست. خير و شر در وجود انسان‌ها و تعادلي كه ميان اين دو عنصر وجود دارد، وهمي كه مي‌تواند واقعيت باشد و واقعيتي كه قالب وهم به خود مي‌گيرد، طنز تلخي كه آشكار و پنهان در زندگي انسان متجلي مي‌شود و خشونت حاكم بر روابط انساني از ديگر موضوعات مورد علاقه كالوينو در داستان‌هايش بوده است.

مژگان مهرگان يكي ديگر از مترجمان آثار كالوينو، در ادامه نشست شرح مختصري از داستان‌هاي "سرقت در يك قنادي"، "شبهاي اونپا" ، " مورچه آرژانتيني" ، " ماركو والدو و عشق‌هاي دشوار" ارائه مي‌دهد.

وي درباره گرايش های كم‌رنگ شده نئورئاليستي كالوينو در " مورچه آرژانتيني" می گوید: پس از دهه 60 گرايش كالوينو نسبت به نئورئاليسم كم‌رنگ شد و در مقابل قدرت تخيل و وهم‌ بي‌نظير او در داستان‌ها به خصوص در " مورچه آرژانتيني"   به اوج خود ‌رسید.

اين داستان كه خود كتابي مستقل است، شاهد تغيير ديگري  در نگاه كالوينو نسبت به واقعيات دنيا هستیم. كالوينو كه تا آن دوران همواره دوستدار طبيعت بود و اين علاقه و آشنايي به كرات در آثارش قابل مشاهده است، در اين اثر براي اولين بار طبيعت را به عنوان عنصري مزاحم به تصوير مي‌كشد. مزاحمي نامرئي كه هيچ راهي براي مقابله با آن نمي‌يابد. هرچند كه دوباره در انتهاي داستان همين طبيعت در قالبي ديگر آرامش از دست رفته شخصيت داستان را به او باز مي‌گرداند. 

بخش هایی از اين گزارش در روزنامه همشهری منتشر شده است.